Bir ergenin kendine zarar verdiğini öğrenmek yetişkinlerde korku, öfke ve çaresizlik yaratabilir. İlk iş, davranışa bir etiket bulmak değil; bedensel güvenliği sağlamak, yargılamadan dinlemek ve uygun değerlendirmeye ulaşmaktır.
NSSI ile kendine zarar verme arasındaki ayrım
NSSI, intihar amacı olmayan kendine zarar vermeyi ifade eder. Kendine zarar verme ise intihar niyeti bulunan veya niyeti belirsiz durumları da kapsayan daha geniş bir ifadedir. Niyet kişinin görünüşünden, yaralanmanın biçiminden veya tek bir cümlesinden kesin olarak çıkarılamaz. Aynı kişide farklı zamanlarda farklı niyetler bulunabilir.
Davranış bazen yoğun duyguları düzenleme çabasıyla ilişkili olabilir; ancak her ergende aynı işlevi taşımaz. “İlgi çekmek için yapıyor” veya “ölmek istemediğine göre tehlike yok” yorumları değerlendirmeyi geciktirir.
Aile ve okul ilk anda ne yapabilir?
Güvenli bir ortamda, suçlama ve sorguya çekme olmadan konuşun. “Bunu duyduğuma sevindim; güvenliğin için birlikte yardım bulalım” gibi bir ifade kullanılabilir. Yaralanma, bilinç değişikliği veya yakın tehlike varsa acil sağlık değerlendirmesini geciktirmeyin. Yakın tehlikede ergeni yalnız bırakmayın; güvenli bir yetişkin eşlik etsin. Türkiye’de acil yardım için 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın veya en yakın acil servise başvurun. Acil tehlike yoksa çocuk ve ergen ruh sağlığı alanında yetkin bir sağlık uzmanından değerlendirme alın.
Okulda bilgi, öğrencinin korunması için görevli kişilerle ve gerekli olduğu ölçüde paylaşılmalıdır. Arkadaş grubuna duyurmak, cezalandırmak veya bir daha yapmayacağına dair söz almak yeterli bir koruma yöntemi değildir. Aileyle iletişimin kendisi risk yaratıyorsa çocuk koruma yükümlülükleri ve uzman görüşü esas alınır.
Değerlendirme ve güvenlik planı
NICE NG225, kendine zarar verme sonrasında kişiye özgü psikososyal değerlendirmeyi ve birlikte geliştirilen güvenlik planını öne çıkarır. Böyle bir plan; erken uyarı işaretlerini, güvenli baş etme yollarını, destek kişilerini, sağlık hizmetlerine ulaşmayı ve ortam güvenliğini kapsar. Bir internet yazısı kişisel risk değerlendirmesinin yerini tutmaz.
Tedavi, yaşa ve eşlik eden sorunlara göre ruh sağlığı uzmanlarınca planlanır. Sık kendine zarar veren ve belirgin duygu düzenleme güçlüğü yaşayan bazı ergenlerde ergenlere uyarlanmış diyalektik davranış terapisi değerlendirilebilir. İlaçlar yalnızca kendine zarar vermeyi azaltmak amacıyla tek başına önerilmez; varsa eşlik eden hastalıklar ayrıca ele alınır.
İzlem neden gereklidir?
Tek bir görüşmeden sonra konuyu kapatmak yerine, kimlerin ne zaman yeniden görüşeceği belirlenmelidir. Destek kişisinin ulaşılabilirliği, yeni olaylar, okula devam ve günlük işlevsellik izlenebilir. Amaç gizlemeyi artıran bir denetim kurmak değil, yardım istemeyi kolaylaştırmaktır.
Kaynaklar
- NICE. Self-harm: assessment, management and preventing recurrence (NG225).
- T.C. Sağlık Bakanlığı. 10 Eylül Dünya İntiharı Önleme Günü.
İlgili yazılar
Son gözden geçirme: 30 Ekim 2026.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Yazıya ilişkin sorularınızı, gerekçeli eleştirilerinizi ve düzeltme önerilerinizi paylaşabilirsiniz. Lütfen kendinize veya başkalarına ait sağlık, öğrenci, iletişim ve kimlik bilgilerini yazmayınız. Bu alan bireysel psikolojik değerlendirme veya acil yardım hizmeti değildir. Hakaret, tehdit, ayrımcılık, izinsiz kişisel bilgi ve yanıltıcı sağlık önerileri içeren yorumlar yayımlanmaz. Görüş ayrılığı tek başına yorum kaldırma gerekçesi değildir.