Bağlanma Stilleri: Kaygılı, Kaçıngan ve Güvenli Bağlanma

İlişkilerde neden bazı insanlar terk edilmekten korkarken bazıları duygusal yakınlıktan uzaklaşır? Güvenli, kaygılı ve kaçıngan bağlanma ne anlama gelir? Çocukluk deneyimleri yetişkin ilişkilerini nasıl etkiler? Bağlanma stilleri zamanla değişebilir mi?

Hazırlayan: Psikolojik Danışman Ahmet Usta

Partnerinize mesaj gönderdiniz. Ancak birkaç saat geçmesine rağmen yanıt alamadınız.

Bu durumda ne düşünürsünüz?

Bir kişi, karşısındaki insanın meşgul olabileceğini düşünerek günlük işlerine devam edebilir.

Başka biri, yanıt alamamasını ilişkide bir sorun bulunduğunun işareti olarak değerlendirebilir.

“Acaba bana kızdı mı?”

“Artık benimle ilgilenmiyor mu?”

Bu sorular zihnini meşgul edebilir ve tekrar tekrar güvence arama gereksinimi hissedebilir.

Bir başka kişi ise ilişkide sürekli iletişim kurma beklentisinden rahatsız olabilir. Duygusal yakınlık gerektiren konuşmalarda geri çekilmeyi veya mesafesini artırmayı tercih edebilir.

Aynı olay karşısında farklı düşünce, duygu ve davranışların ortaya çıkmasının birçok nedeni bulunmaktadır.

Kişisel deneyimler, ilişkinin geçmişi, tarafların beklentileri, iletişim alışkanlıkları ve yaşanan olayın koşulları bu tepkileri etkileyebilir.

Bu farklılıkları anlamaya yardımcı olan psikolojik yaklaşımlardan biri bağlanma kuramıdır.

Bağlanma kuramı, insanların kendileri için önemli olan kişilerle kurdukları duygusal bağları; özellikle yakınlık, güvenlik, destek arama, ayrılık ve reddedilme kaygısıyla ilişkili süreçleri açıklamaya çalışır.

Ancak burada önemli bir ayrım bulunmaktadır:

Bir kişinin davranışını yalnızca bağlanma stiliyle açıklamak doğru değildir. Bağlanma, ilişkileri anlamaya yardımcı olan psikolojik kavramlardan biridir; insan davranışlarının tamamını açıklayan tek kuram değildir.

Bağlanma Nedir?

Bağlanma, kişinin kendisi için önemli olan bir başkasıyla kurduğu, güvenlik ve yakınlık işlevleri taşıyan duygusal bağdır.

Bağlanma kuramının gelişiminde John Bowlby'nin çalışmaları önemli bir yere sahiptir.

Bowlby (1969), çocukların bakım veren kişilerle kurdukları ilişkilerin yalnızca beslenme ve fiziksel bakım gereksinimiyle açıklanamayacağını ileri sürmüştür.

Çocuğun kendisini güvende hissetmesi, korunması ve sıkıntı yaşadığında destek alabilmesi de bağlanmanın temel işlevleri arasındadır.

Örneğin küçük bir çocuk, tanımadığı bir ortamda korktuğunda bakım veren kişiye yaklaşabilir.

Kendini güvende hissettiğinde ise çevresini yeniden keşfetmeye başlayabilir.

Bu süreçte iki kavram önemlidir.

Güvenli sığınak: Çocuğun korktuğunda veya sıkıntı yaşadığında destek alabileceği kişiye yönelmesidir.

Güvenli üs: Çocuğun gerektiğinde destek alabileceğine güvenerek çevresini keşfedebilmesidir.

Bu kavramlar, bağlanmanın yalnızca yakınlık arama davranışından oluşmadığını göstermektedir.

Güvenli bağlanma, kişinin gerektiğinde destek alabilmesi kadar, kendisini yeterince güvende hissettiğinde bağımsız davranabilmesiyle de ilişkilidir.

Çocuklukta Bağlanma Nasıl Araştırıldı?

Bowlby'nin kuramsal çalışmalarından sonra Mary Ainsworth ve çalışma arkadaşları, küçük çocukların bakım veren kişilerle kurdukları ilişkileri araştırmıştır.

Ainsworth ve arkadaşlarının (1978) geliştirdiği Yabancı Ortam İşlemi (Strange Situation Procedure), çocukların kısa ayrılık ve yeniden birleşme durumlarında bakım veren kişiye verdikleri tepkileri inceleyen yapılandırılmış bir gözlem yöntemidir.

Bu araştırmalarda başlangıçta üç temel bağlanma örüntüsü tanımlanmıştır:

• Güvenli bağlanma

• Güvensiz-kaçıngan bağlanma

• Güvensiz-dirençli veya kararsız bağlanma

Daha sonraki araştırmalarda dezorganize bağlanma sınıflandırması da eklenmiştir.

Ancak bu sınıflandırmaların belirli bir çocuk–bakım veren ilişkisinde gözlenen davranış örüntülerini değerlendirmek amacıyla geliştirildiği unutulmamalıdır.

Bunlar çocukların değişmez kişilik tipleri veya psikiyatrik tanıları değildir.

Çocukluk Bağlanması ile Yetişkin Bağlanması Aynı Şey midir?

Hayır.

Çocukluk ve yetişkinlik bağlanması arasında kuramsal ilişkiler bulunmakla birlikte, kullanılan ölçme yöntemleri ve incelenen ilişki özellikleri farklılaşmaktadır.

Hazan ve Shaver (1987), bağlanma kuramını yetişkin romantik ilişkilerine uyarlayarak yakınlık, ayrılık ve güvenlik arayışını bu çerçevede incelemiştir.

Sonraki araştırmalarda yetişkin bağlanması, özellikle bağlanma kaygısı ve bağlanmadan kaçınma boyutları üzerinden değerlendirilmiştir.

Bu nedenle çocuklukta gözlemlenen bağlanma sınıflandırmalarını yetişkinlerin romantik ilişkilerine doğrudan aktarmak uygun değildir.

Çocukluk deneyimleri önemli olabilir. Ancak yetişkinlikteki ilişki örüntüleri sonraki ilişkilerden ve yaşam deneyimlerinden de etkilenebilir.

Yetişkin Bağlanmasında İki Temel Boyut

Yetişkin bağlanması araştırmalarında bireysel farklılıklar sıklıkla iki sürekli boyut üzerinden incelenmektedir:

Bağlanma kaygısı ve bağlanmadan kaçınma.

Bu yaklaşım, insanları kesin sınırlarla ayrılmış kişilik kategorilerine yerleştirmek yerine yakın ilişkilerdeki eğilimlerini değerlendirmeye olanak sağlar.

Fraley, Waller ve Brennan'ın (2000) ölçme araştırması, yetişkin bağlanmasını değerlendiren öz bildirim araçlarının psikometrik özelliklerini inceleyerek boyutsal değerlendirmenin önemini ortaya koymuştur.

Bağlanma Kaygısı Nedir?

Bağlanma kaygısı, kişinin yakın ilişkilerinde reddedilme, terk edilme veya yeterince değer görmeme olasılığına ilişkin duyarlılığıyla ilişkilidir.

Bu boyutta yüksek düzeyde kaygı yaşayan kişiler, ilişkideki belirsizlikleri daha tehdit edici algılamaya yatkın olabilir.

Örneğin partnerlerinin iletişimindeki küçük bir değişikliği ilişkinin sona ereceğinin işareti olarak değerlendirebilirler.

Ancak kişinin zaman zaman terk edilmekten korkması, tek başına yüksek bağlanma kaygısına sahip olduğunu göstermez.

İlişkinin gerçek koşulları da değerlendirilmelidir.

Bağlanmadan Kaçınma Nedir?

Bağlanmadan kaçınma, kişinin yakın ilişkilerde duygusal açıklığa, başkalarına güvenmeye ve destek için birine dayanmaya ne ölçüde rahat yaklaştığıyla ilişkilidir.

Kaçınma düzeyi yüksek kişiler, duygusal mesafeyi korumaya veya sorunlarını kendi başlarına çözmeye daha fazla önem verebilir.

Ancak yalnız kalmayı sevmek, bağımsız davranmak veya kişisel alan istemek tek başına kaçıngan bağlanma anlamına gelmez.

Önemli olan yakınlık ve karşılıklı destek gerektiren durumlarda ortaya çıkan daha genel ilişki örüntüsüdür.

Güvenli, Kaygılı ve Kaçıngan Bağlanma Arasındaki Farklar

Yetişkin bağlanmasında güvenli, kaygılı ve kaçıngan bağlanma kavramları yaygın olarak kullanılmaktadır.

Bunların yanında korkulu-kaçıngan bağlanma örüntüsü de açıklanmaktadır.

Bağlanma örüntüsü	Kaygı düzeyi	Kaçınma düzeyi	Öne çıkabilen özellik
Güvenli	Görece düşük	Görece düşük	Yakınlık, güven ve bağımsızlık arasında esneklik
Kaygılı	Görece yüksek	Görece düşük	Reddedilme kaygısı ve yoğun yakınlık arama
Kaçıngan	Görece düşük	Görece yüksek	Duygusal mesafe ve bağımsızlığı önceliklendirme
Korkulu-kaçıngan	Görece yüksek	Görece yüksek	Yakınlık isteği ile reddedilme ve yakınlıktan kaçınma eğilimlerinin birlikte bulunması

Bu tablo, yetişkin bağlanmasındaki kaygı ve kaçınma boyutlarını açıklamak amacıyla hazırlanmıştır. Bartholomew ve Horowitz'in (1991) dört kategorili modeliyle kavramsal benzerlikler taşımaktadır; ancak farklı ölçme yaklaşımlarının tamamen eşdeğer olduğu anlamına gelmez.

Gerçek ilişkilerde kişilerin davranışları bu örüntülere bütünüyle uymayabilir.

Ayrıca aynı kişi farklı ilişkilerde veya yaşamının farklı dönemlerinde değişen tepkiler gösterebilir.

Güvenli Bağlanma Nedir?

Güvenli bağlanma, kişinin yakın ilişkilerde destek arama, destek sunma, duygusal yakınlık kurma ve bireysel bağımsızlığını sürdürme konusunda görece rahat olmasıyla ilişkilidir.

Güvenli bağlanma örüntüsü gösteren kişiler, ilişkideki her belirsizliği reddedilme işareti olarak yorumlamayabilir.

Bir sorun yaşandığında duygularını açıklamaya ve karşı tarafın düşüncelerini anlamaya çalışabilirler.

Gerektiğinde destek isteyebilir ve kişisel sınırlarını ifade edebilirler.

Ancak güvenli bağlanma, kişinin hiç kaygılanmadığı veya ilişkilerinde sorun yaşamadığı anlamına gelmez.

Güvenli Bağlanma Örneği

Bir kişinin partnerine mesaj gönderdiğini düşünelim.

Partneri birkaç saat yanıt vermiyor.

Kişi, karşısındaki insanın meşgul olabileceğini düşünerek günlük yaşamına devam edebilir.

Ancak iletişimdeki aksaklıklar sürekli hâle gelirse kendi gereksinimini de ifade edebilir:

“Uzun süre haber alamadığımda iletişim beklentilerimizi konuşmak istiyorum.”

Bu örnekte kişi hem ilişkiye önem vermekte hem de kendi gereksinimini açıkça ifade etmektedir.

Güvenli bağlanma, ilişkiyi sürdürmek için her koşula katlanmak değil; yakınlık, güven, karşılıklı saygı ve bireysel sınırlar arasında esneklik geliştirebilmektir.

Kaygılı Bağlanma Nedir?

Kaygılı bağlanma, kişinin yakın ilişkilerde reddedilme, terk edilme veya karşı tarafın sevgisini kaybetme olasılığına karşı yüksek duyarlılık gösterebilmesiyle ilişkilidir.

Kaygı düzeyi yüksek kişiler, ilişkideki belirsizlikleri daha tehdit edici yorumlayabilir.

Örneğin partnerlerinin mesajlara geç yanıt vermesi veya planlanan bir görüşmenin ertelenmesi yoğun kaygı oluşturabilir.

Böyle durumlarda kişi daha fazla yakınlık veya güvence arayabilir.

Partnerinin sevgisinden emin olmak için tekrar tekrar açıklama isteyebilir.

Kaygılı Bağlanma Örneği

Bir kişinin partneri, planlanan görüşmeyi iş yoğunluğu nedeniyle erteliyor.

Kişi bu durumu şöyle yorumluyor:

“Artık benimle zaman geçirmek istemiyor.”

Bu düşünce kaygı ve üzüntü oluşturuyor.

Kişi ilişkide sorun bulunup bulunmadığını öğrenmek için art arda mesaj gönderiyor.

Ancak görüşmenin ertelenmesi gerçekten iş yoğunluğuyla ilişkili olabilir.

Bu örnekte önemli olan, gerçekleşen olay ile kişinin olay hakkında oluşturduğu yorum arasındaki farktır.

Bununla birlikte ilişkide sürekli tutarsızlık, güveni zedeleyen davranışlar veya karşılanmayan temel gereksinimler varsa sorunu yalnızca kişinin bağlanma kaygısına bağlamak doğru değildir.

Kaygılı Bağlanmada Hangi Güçlükler Yaşanabilir?

Bazı kişilerde yakın ilişkilerdeki belirsizliği yönetmek zorlaşabilir.

Kişi karşı tarafın sevgisinden sürekli emin olmak isteyebilir.

Ancak aldığı güvence kısa süre sonra yetersiz hissedilebilir.

Bu durumda kendi düşüncelerini, duygularını ve güvence arama davranışlarını değerlendirmek yararlı olabilir.

Bununla birlikte daha fazla güvence istemek her zaman sorunlu değildir.

İlişkinin koşulları ve karşılıklı beklentiler önemlidir.

Kaçıngan Bağlanma Nedir?

Kaçıngan bağlanma, kişinin yakın ilişkilerde duygusal açıklıktan, başkalarına dayanma gereksiniminden veya yoğun yakınlıktan uzak durmaya yatkın olmasıyla ilişkilidir.

Kaçınma düzeyi yüksek kişiler sorunlarını kendi başlarına çözmeye önem verebilir.

İlişki çatışmalarında geri çekilmeyi tercih edebilir.

Duygusal gereksinimlerini ifade etmekte zorlanabilir.

Ancak bu özellikler kişinin sevgi hissetmediği veya yakın ilişki kurmak istemediği anlamına gelmez.

Kaçıngan Bağlanma Örneği

Bir çift arasında anlaşmazlık yaşandığını düşünelim.

Taraflardan biri sorunu hemen konuşmak istiyor.

Diğeri ise konuşmayı erteleyerek yalnız kalmayı tercih ediyor.

Bu davranış tek başına kaçıngan bağlanmanın göstergesi değildir.

Kişi sakinleşmek ve düşüncelerini düzenlemek için zamana ihtiyaç duyuyor olabilir.

Örneğin şöyle diyebilir:

“Şu anda sakinleşmek için zamana ihtiyacım var. Akşam bu konuyu konuşabiliriz.”

Bu ifade, kişisel alan gereksinimiyle ilişki sorumluluğunu birlikte ele almaktadır.

Ancak kişi önemli sorunları sürekli konuşmaktan kaçınıyor, karşı tarafın duygusal gereksinimlerini sistematik biçimde karşılıksız bırakıyor ve yakınlığı tehdit olarak yorumluyorsa daha genel bir kaçınma örüntüsü söz konusu olabilir.

Sağlıklı kişisel sınırlar ile duygusal yakınlıktan sürekli kaçınmak aynı şey değildir.

Kaygılı ve Kaçıngan Bağlanma Aynı Kişide Bulunabilir mi?

Evet.

Bağlanma kaygısı ile bağlanmadan kaçınma birbirinden ayrı boyutlardır.

Bir kişi hem reddedilmekten yoğun biçimde korkabilir hem de duygusal yakınlık gerektiren durumlarda geri çekilebilir.

Bartholomew ve Horowitz'in (1991) dört kategorili modelinde buna yakın örüntü, korkulu bağlanma olarak açıklanmaktadır.

Kişi bir yandan yakın ilişki kurmak isteyebilirken diğer yandan reddedilme veya incinme korkusuyla yakınlıktan uzaklaşabilir.

Ancak burada sık karşılaşılan bir kavram karışıklığı bulunmaktadır.

Yetişkinlerde korkulu-kaçıngan bağlanma ile bebeklikteki dezorganize bağlanma aynı sınıflandırma değildir.

Bu iki kavramın araştırma yöntemleri ve değerlendirme bağlamları farklıdır.

Granqvist ve arkadaşları (2017), bebeklikte dezorganize bağlanma sınıflandırmasının tek başına çocuk istismarının kanıtı veya kesin bir psikiyatrik risk göstergesi olarak kullanılamayacağını vurgulamıştır.

Dolayısıyla bir kişinin yetişkinlikte yakınlık arama ve geri çekilme davranışları göstermesinden hareketle çocukluk döneminde travma yaşadığı sonucuna ulaşılamaz.

Kaygılı ve Kaçıngan Bağlanma Bir İlişkide Nasıl Etkileşebilir?

Bazı ilişkilerde taraflardan biri sorun yaşandığında daha fazla yakınlık ararken diğeri geri çekilebilir.

Örneğin bir kişi partnerinin sessiz kalmasını reddedilme olarak yorumlayabilir.

Bu nedenle daha fazla açıklama ve güvence isteyebilir.

Diğer kişi ise yoğun iletişim talebini baskı olarak algılayarak mesafesini artırabilir.

İlk kişi bu geri çekilmeyi daha büyük bir tehdit olarak değerlendirebilir.

Böylece yakınlık arama ve uzaklaşma davranışları birbirini etkileyen bir ilişki örüntüsüne dönüşebilir.

Overall, Pietromonaco ve Simpson (2022), yetişkin bağlanma kaygısı ve kaçınmasının stresli ilişki durumlarında verilen bilişsel, duygusal ve davranışsal tepkilerle ilişkilerini değerlendirmiştir.

Araştırmacılar, partnerlerin uygun destekleyici davranışlarının bazı olumsuz etkileşimleri hafifletebileceğini tartışmaktadır.

Ancak bu bulgular, kaygılı ve kaçıngan kişilerin mutlaka birbirini seçtiğini veya böyle ilişkilerin kaçınılmaz olarak başarısız olacağını göstermemektedir.

İlişkinin niteliğinde karşılıklı saygı, güvenilirlik, iletişim, çatışma çözme davranışları ve yaşam koşulları da önemlidir.

Çocukluk Deneyimleri Yetişkin Bağlanmasını Belirler mi?

Çocuklukta bakım veren kişilerle kurulan ilişkiler, bağlanma kuramında önemli bir yere sahiptir.

Ancak erken deneyimlerin yetişkinlikteki bütün ilişki davranışlarını değişmez biçimde belirlediği söylenemez.

Fraley (2019), yetişkin bağlanmasına ilişkin araştırmaları değerlendirdiği incelemesinde, bağlanma örüntülerinin sürekliliği ve değişimi üzerine önemli yöntemsel tartışmaları ele almıştır.

Chopik, Weidmann ve Oh (2024) da erken deneyimlerin önemini kabul etmekle birlikte yetişkin bağlanmasının değişmez bir özellik olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Bu nedenle çocuklukta yaşanan belirli bir ilişkinin yetişkinlikteki bütün romantik ilişkileri kesin olarak belirlediği görüşü mevcut araştırma bulgularını aşan bir genellemedir.

Bakım Veren Duyarlılığı Bağlanmayla İlişkili midir?

Evet.

Bakım veren duyarlılığı, çocuğun gereksinimlerini fark etme, uygun biçimde yorumlama ve bunlara karşılık verme davranışlarıyla ilişkilidir.

Madigan ve arkadaşlarının (2024) meta-analizinde 22.914 çocuk–bakım veren ikilisine ilişkin araştırma verileri değerlendirilmiştir.

Bakım veren duyarlılığı ile çocukta güvenli bağlanma arasında pozitif bir ortalama ilişki bulunmuştur:

r = 0,25.

Bu bulgu, bakım veren davranışlarının çocukların bağlanma ilişkileri açısından önemli olduğunu göstermektedir.

Ancak korelasyon, doğrudan nedensellik kanıtı değildir.

Ayrıca r = 0,25 değeri, bağlanmanın yüzde 25'inin ebeveyn davranışları tarafından belirlendiği anlamına gelmez.

Çocuğun bireysel özellikleri, diğer bakım verenlerle ilişkileri, yaşam koşulları ve sonraki deneyimler de değerlendirilmelidir.

Güvensiz bağlanma, tek başına ebeveynin çocuğuna zarar verdiğinin veya çocuğun ihmal edildiğinin kanıtı değildir.

Bağlanma Stilleri Zamanla Değişebilir mi?

Evet, değişim mümkündür.

Ancak bağlanma örüntülerinin hangi koşullarda ve ne ölçüde değiştiği araştırma konusudur.

Fraley, Gillath ve Deboeck (2021), 4.000'den fazla kişinin katıldığı boylamsal bir araştırmada yaşam olayları öncesinde ve sonrasında yetişkin bağlanmasındaki değişimleri incelemiştir.

Araştırmada bazı yaşam olaylarının kısa süreli, bazılarının ise daha kalıcı değişimlerle ilişkili olabildiği görülmüştür.

Bununla birlikte değişim herkes için aynı yönde gerçekleşmemiştir.

Benzer olaylar bazı kişilerde daha güvenli, bazılarında ise daha güvensiz bağlanma yönünde değişimlerle ilişkili olabilmiştir.

Bu nedenle tek bir olumlu ilişkinin veya belirli bir yaşam olayının herkeste güvenli bağlanma oluşturacağı söylenemez.

Chopik ve arkadaşlarının (2024) derlemesi de yetişkin bağlanmasında hem süreklilik hem değişim bulunduğunu göstermektedir.

Bağlanma örüntüleri değişebilir; ancak değişim otomatik, hızlı veya herkes için aynı sonucu veren bir süreç değildir.

Daha Güvenli İlişki Davranışları Nasıl Geliştirilebilir?

Bağlanma kuramı, kişinin yakın ilişkilerdeki düşüncelerini, duygularını ve davranışlarını değerlendirmesi açısından yararlı bir çerçeve sunmaktadır.

Ancak herkesin bağlanma stilini değiştirdiği bilimsel olarak kanıtlanmış tek bir günlük egzersiz bulunmamaktadır.

Aşağıdaki öneriler bağlanma stilini değiştiren standart bir tedavi programı değil, ilişki davranışlarını gözden geçirmeye yardımcı olabilecek uygulama örnekleridir.

Olay ile Yorumu Birbirinden Ayırın

Partnerinizin mesajınıza geç yanıt verdiğini düşünün.

Önce gerçekleşen olayı belirleyin:

“Mesajıma üç saattir yanıt verilmedi.”

Ardından yorumunuzu fark edin:

“Beni artık istemiyor.”

Bu iki ifade aynı şey değildir.

İlk ifade gözlenen durumu anlatmaktadır.

İkinci ifade ise bu durum hakkında oluşturulan bir yorumdur.

Yorumun doğru olup olmadığı, başka bilgiler ve ilişkinin koşulları değerlendirilerek anlaşılabilir.

Duygunuzu ve Davranışınızı Belirleyin

Aynı olay karşısında kaygı, öfke veya üzüntü yaşayabilirsiniz.

Bu duyguların ardından tekrar tekrar mesaj gönderme, geri çekilme veya konuşmayı erteleme isteği ortaya çıkabilir.

Örneğin:

“Yanıt alamadığımda kaygılandım ve tekrar mesaj göndermek istedim.”

Bu açıklama, duygu ile davranışa yönelik eğilimi birbirinden ayırmaya yardımcı olabilir.

Gereksiniminizi Açıkça İfade Edin

Yakın ilişkilerdeki iletişim ve destek gereksinimleri kişiden kişiye farklılaşabilir.

Bu gereksinimleri suçlayıcı ifadeler kullanmadan açıklamak yararlı olabilir.

Örneğin:

“Gün içerisinde iletişim kurma beklentilerimizin farklı olduğunu düşünüyorum. Bu konuda konuşmak istiyorum.”

Bu ifade, karşı tarafın kişiliği hakkında kesin yargıda bulunmak yerine karşılıklı beklentileri ele almaktadır.

Kişisel Sınırları Değerlendirin

Yakın ilişkilerde güven ve bağlılık kadar bireysel sınırlar da önemlidir.

Kişinin sürekli kontrol edilmesi, iletişim kurmaya zorlanması veya istemediği bilgileri paylaşmaya mecbur bırakılması bağlanma kaygısıyla haklı gösterilemez.

Benzer biçimde kaçıngan bağlanma eğilimi, karşı tarafın gereksinimlerini sürekli yok saymayı veya cezalandırıcı sessizlik uygulamayı haklı çıkarmaz.

Bağlanma örüntüleri davranışları anlamaya yardımcı olabilir; ancak zarar verici davranışlar için mazeret oluşturmaz.

Örnek: Bir İlişki Sorununu Adım Adım Değerlendirmek

Aşağıdaki örnek, kişinin yaşadığı bir ilişki sorununu daha somut biçimde incelemesi için hazırlanmıştır.

Değerlendirme alanı	Örnek
Olay	Partnerim planlanan görüşmeyi erteledi.
İlk yorum	Artık benimle görüşmek istemiyor.
Duygu	Kaygı ve üzüntü yaşadım.
Davranış eğilimi	Sürekli açıklama istemek istedim.
İncelenecek bilgi	Görüşmenin neden ertelendiğini biliyor muyum?
Alternatif açıklama	İş veya aile sorumlulukları nedeniyle ertelemiş olabilir.
İletişim seçeneği	Görüşme beklentilerimizi uygun zamanda konuşabilirim.

Bu örnekte alternatif açıklamanın mutlaka doğru olduğu varsayılmamaktadır.

Amaç, kişinin ilk yorumunu kesin gerçek olarak kabul etmeden önce ilgili bilgileri değerlendirmesidir.

Bu çalışma, klinik bir uygulama veya bağlanma ölçme aracı değildir.

Bağlanma Stilleri Ruh Sağlığıyla İlişkili midir?

Yetişkin bağlanması ile ruh sağlığı arasındaki ilişkiler birçok bilimsel araştırmada incelenmiştir.

Zhang ve arkadaşlarının (2022) meta-analizinde 224 araştırmadan elde edilen 245 örneklem ve toplam 79.722 katılımcının verileri değerlendirilmiştir.

Araştırmada yüksek bağlanma kaygısı ve kaçınma düzeylerinin olumsuz ruh sağlığı göstergeleriyle pozitif ilişkili olduğu bulunmuştur.

Bağlanma kaygısı ile olumsuz ruh sağlığı göstergeleri arasındaki ortalama ilişki:

r = 0,42.

Bağlanmadan kaçınma ile bu göstergeler arasındaki ortalama ilişki ise:

r = 0,28.

Bu bulgular bağlanma örüntüleri ile ruh sağlığı arasında ilişkiler bulunduğunu göstermektedir.

Ancak kaygılı veya kaçıngan bağlanmanın tek başına depresyona, kaygı bozukluğuna veya başka bir ruhsal bozukluğa neden olduğu sonucu çıkarılamaz.

Çünkü korelasyonel bulgular, bireysel tanı veya doğrudan neden-sonuç ilişkisi anlamına gelmez.

Ayrıca aynı bağlanma örüntüsüne sahip kişilerin ruh sağlığı durumları birbirinden farklı olabilir.

Kaygılı, kaçıngan veya korkulu-kaçıngan bağlanma kendi başına psikiyatrik tanı değildir.

Psikolojik Destek Bağlanma Örüntülerini Değiştirebilir mi?

Bağlanma örüntülerinin psikoterapi sürecinde değişip değişmediği bilimsel araştırmalarda incelenmiştir.

Taylor ve arkadaşlarının (2015) sistematik derlemesinde psikoterapi sürecinde bağlanma güvenliğinin artabildiğini ve bağlanma kaygısının azalabildiğini düşündüren bulgular elde edilmiştir.

Ancak bağlanmadan kaçınma üzerindeki sonuçlar daha belirsizdir.

Araştırmacılar daha güçlü kontrollü çalışmalara ihtiyaç bulunduğunu da belirtmiştir.

Bu nedenle psikoterapinin herkesin bağlanma örüntüsünü aynı biçimde değiştireceği ileri sürülemez.

Kişinin yakın ilişkilerinde tekrar eden yoğun kaygı, duygusal yakınlıkla ilgili belirgin güçlükler veya günlük yaşamı etkileyen çatışmalar bulunuyorsa psikolojik destek yararlı olabilir.

Destek gereksinimi, kişinin kendisini belirli bir bağlanma kategorisine ait görmesine göre değil, yaşadığı somut güçlükler üzerinden değerlendirilmelidir.

Bağlanma Stili İnternet Testleriyle Belirlenebilir mi?

Yetişkin bağlanmasını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bilimsel öz bildirim araçları bulunmaktadır.

Örneğin Experiences in Close Relationships (ECR) ve gözden geçirilmiş ECR-R ölçekleri yetişkin bağlanma kaygısı ve kaçınmasını değerlendirmek amacıyla kullanılan araçlar arasındadır.

Ancak internette karşılaşılan her “Bağlanma stilin nedir?” testi aynı bilimsel özelliklere sahip değildir.

Bir ölçeğin bilimsel bir çalışmadan esinlenmiş olması, kullanılan internet sürümünün geçerli ve güvenilir olduğu anlamına gelmez.

Ölçeğin dili, uyarlaması, puanlaması ve psikometrik özellikleri önemlidir.

Ayrıca kişinin tek bir öz bildirim ölçeğinden aldığı sonuç, bütün ilişkilerinde nasıl davranacağını kesin biçimde belirlemez.

Kendinizi Değerlendirirken Sorabileceğiniz Sorular

Yakın ilişkilerinizi anlamak için şu sorular üzerinde düşünebilirsiniz:

1. Yakın ilişkilerimde reddedilme olasılığı beni ne ölçüde kaygılandırıyor?

2. Gerektiğinde destek istemekte rahat mıyım?

3. İlişkideki belirsizlikleri nasıl yorumluyorum?

4. Duygusal bir anlaşmazlık yaşadığımda iletişim kurmayı mı, uzaklaşmayı mı tercih ediyorum?

5. Kişisel sınırlarımı açık biçimde ifade edebiliyor muyum?

6. Karşımdaki kişinin sınırlarını dikkate alabiliyor muyum?

7. Benzer tepkileri farklı ilişkilerimde de gösteriyor muyum?

8. İlişkinin gerçek koşulları, verdiğim tepkiyi nasıl etkiliyor?

9. İlişkimde değiştirmek istediğim somut davranışlar hangileri?

Bu soruların amacı kişiyi belirli bir bağlanma kategorisine yerleştirmek değildir.

Kendi ilişki davranışlarını değerlendirmesine yardımcı olmaktır.

Sorular standartlaştırılmış bir ölçek veya klinik tanı aracı değildir.

Bağlanma Stilleri Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kaygılı Bağlanma ile Kaçıngan Bağlanma Arasındaki Fark Nedir?

Kaygılı bağlanmada reddedilme ve terk edilme olasılığına duyarlılık öne çıkabilir. Kaçıngan bağlanmada ise duygusal yakınlığa ve başkalarına dayanma gereksinimine karşı mesafe oluşturma eğilimi daha belirgin olabilir.

Güvenli Bağlanma Hiç Kaygılanmamak mıdır?

Hayır. Güvenli bağlanma örüntüsü gösteren kişiler de ilişkilerinde kaygı, üzüntü veya kıskançlık yaşayabilir. Önemli olan bu duyguların nasıl değerlendirildiği ve ilişki içerisinde nasıl ele alındığıdır.

Kaçıngan Bağlanan Bir Kişi Sevgi Hissedebilir mi?

Evet. Kaçıngan bağlanma, kişinin sevgi hissetmediği anlamına gelmez. Duygusal yakınlığa, destek aramaya ve bağımsızlığa yaklaşımı farklılaşabilir.

Kaygılı ve Kaçıngan Kişiler Mutlaka Birbirini Çeker mi?

Hayır. Her kaygılı ve kaçıngan kişinin birbirini seçtiğini gösteren evrensel bir bilimsel kural bulunmamaktadır. İlişki seçimleri birçok kişisel ve çevresel etkenden etkilenir.

Korkulu-Kaçıngan ve Dezorganize Bağlanma Aynı mıdır?

Hayır. Yetişkin romantik bağlanması araştırmalarındaki korkulu-kaçıngan sınıflandırma ile çocuklukta yapılandırılmış gözlemle değerlendirilen dezorganize bağlanma aynı yöntemsel kavram değildir.

Bağlanma Stili Çocuklukta Kesinleşir mi?

Hayır. Çocukluk deneyimleri önemli olabilir ancak yetişkin bağlanmasını değişmez biçimde belirlemez. Sonraki ilişkiler ve yaşam olayları da bağlanma örüntüleriyle ilişkili olabilir.

Kaygılı veya Kaçıngan Bağlanma Ruhsal Bozukluk mudur?

Hayır. Bunlar kendi başlarına psikiyatrik tanı değildir. Ancak kişi ilişkilerinde belirgin sıkıntı veya günlük işlev kaybı yaşıyorsa psikolojik değerlendirme uygun olabilir.

Bağlanma Stilleri Değişebilir mi?

Evet. Boylamsal araştırmalar yetişkin bağlanmasının değişebildiğini göstermektedir. Ancak değişim herkes için aynı değildir ve her zaman kalıcı olmaz.

Sonuç: Bağlanma Stili Bir Etiket Değil, İlişki Örüntüsünü Anlama Yoludur

İnsanların yakın ilişkilerde güven, destek, bağımsızlık ve duygusal yakınlıkla ilgili beklentileri birbirinden farklılaşabilir.

Bazı kişiler yakınlık ve bağımsızlık arasında daha rahat bir denge kurabilir.

Bazıları terk edilme veya reddedilme olasılığına karşı daha duyarlı olabilir.

Bazıları ise duygusal yakınlık ve başkalarına dayanma konusunda mesafe oluşturabilir.

Bağlanma kuramı, bu farklılıkları anlamaya yardımcı olan önemli psikolojik yaklaşımlardan biridir.

Ancak bir kişinin bütün ilişki davranışlarını tek bir bağlanma stiliyle açıklamak doğru değildir.

Çocukluk deneyimleri, sonraki ilişkiler, kişisel özellikler ve güncel yaşam koşulları birlikte değerlendirilmelidir.

Ayrıca bağlanma örüntüleri bütünüyle değişmez değildir.

Kişiler yaşamları boyunca farklı ilişki deneyimleri yaşayabilir ve kendi ilişki davranışlarını geliştirebilir.

Bu nedenle kişinin kendisine yalnızca şu soruyu sorması yeterli değildir:

“Benim bağlanma stilim hangisi?”

Bunun yanında şu sorular da önemlidir:

“Yakın ilişkilerde hangi durumlar beni zorlaştırıyor?”

“Bir sorun yaşadığımda nasıl tepki veriyorum?”

“Destek istemekte veya duygularımı ifade etmekte zorlanıyor muyum?”

“İlişkimde güveni ve karşılıklı saygıyı nasıl değerlendiriyorum?”

“Hangi davranışlarımı değiştirmek istiyorum?”

Bağlanma stillerini öğrenmenin amacı insanları güvenli, kaygılı veya kaçıngan olarak etiketlemek değildir. Amaç, yakın ilişkilerde ortaya çıkan düşünce, duygu ve davranışları daha doğru anlamak ve gerektiğinde daha işlevsel ilişki davranışları geliştirebilmektir.

---

Kaynakça

Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. (1978). Patterns of attachment: A psychological study of the strange situation. Lawrence Erlbaum Associates.

Bartholomew, K., & Horowitz, L. M. (1991). Attachment styles among young adults: A test of a four-category model. Journal of Personality and Social Psychology, 61(2), 226–244. https://doi.org/10.1037/0022-3514.61.2.226

Bowlby, J. (1969). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment. Basic Books.

Chopik, W. J., Weidmann, R., & Oh, J. (2024). Attachment security and how to get it. Social and Personality Psychology Compass, 18(1), Article e12808. https://doi.org/10.1111/spc3.12808

Fraley, R. C. (2019). Attachment in adulthood: Recent developments, emerging debates, and future directions. Annual Review of Psychology, 70, 401–422. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-010418-102813

Fraley, R. C., Gillath, O., & Deboeck, P. R. (2021). Do life events lead to enduring changes in adult attachment styles? A naturalistic longitudinal investigation. Journal of Personality and Social Psychology, 120(6), 1567–1606. https://doi.org/10.1037/pspi0000326

Fraley, R. C., Waller, N. G., & Brennan, K. A. (2000). An item response theory analysis of self-report measures of adult attachment. Journal of Personality and Social Psychology, 78(2), 350–365. https://doi.org/10.1037/0022-3514.78.2.350

Granqvist, P., Sroufe, L. A., Dozier, M., Hesse, E., Steele, M., van IJzendoorn, M., Solomon, J., Schuengel, C., Fearon, R. M. P., Bakermans-Kranenburg, M., Steele, H., Cassidy, J., Carlson, E., Madigan, S., Jacobvitz, D., Foster, S., Behrens, K., Rifkin-Graboi, A., Gribneau, N., . . . Duschinsky, R. (2017). Disorganized attachment in infancy: A review of the phenomenon and its implications for clinicians and policy-makers. Attachment & Human Development, 19(6), 534–558. https://doi.org/10.1080/14616734.2017.1354040

Hazan, C., & Shaver, P. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511–524. https://doi.org/10.1037/0022-3514.52.3.511

Madigan, S., Deneault, A.-A., Duschinsky, R., Bakermans-Kranenburg, M. J., Schuengel, C., van IJzendoorn, M. H., Ly, A., Fearon, R. M. P., Eirich, R., & Verhage, M. L. (2024). Maternal and paternal sensitivity: Key determinants of child attachment security examined through meta-analysis. Psychological Bulletin, 150(7), 839–872. https://doi.org/10.1037/bul0000433

Overall, N. C., Pietromonaco, P. R., & Simpson, J. A. (2022). Buffering and spillover of adult attachment insecurity in couple and family relationships. Nature Reviews Psychology, 1, 101–111. https://doi.org/10.1038/s44159-021-00011-1

Taylor, P., Rietzschel, J., Danquah, A., & Berry, K. (2015). Changes in attachment representations during psychological therapy. Psychotherapy Research, 25(2), 222–238. https://doi.org/10.1080/10503307.2014.886791

Zhang, X., Li, J., Xie, F., Chen, X., Xu, W., & Hudson, N. W. (2022). The relationship between adult attachment and mental health: A meta-analysis. Journal of Personality and Social Psychology, 123(5), 1089–1137. https://doi.org/10.1037/pspp0000437

---

Yayın: İnsana Bakınca

Yazar: Psikolojik Danışman Ahmet Usta

Editöryal gözden geçirme tarihi: 30 Ekim 2026

İçerik türü: Bilimsel kaynaklara dayalı popüler psikoloji incelemesi.

Yöntem ve kapsam açıklaması: Bu yazı, bağlanma kuramı ile çocukluk ve yetişkinlikte bağlanma örüntülerine ilişkin seçilmiş özgün araştırmalar, derlemeler ve meta-analizlerden yararlanılarak hazırlanmıştır. Sistematik literatür derlemesi, özgün deneysel araştırma veya klinik değerlendirme değildir. Bazı kaynakların tam metinleri, diğerlerinin özgün yayın kayıtları ve özetleri incelenmiştir. Yazıdaki ilişki örnekleri varsayımsaldır; değerlendirme soruları standartlaştırılmış psikometrik ölçek niteliğinde değildir.

Yapay zekâ katkısı: Literatür taramasına yardımcı olma, bilimsel kaynakların karşılaştırılması, metnin düzenlenmesi ve dil denetimi aşamalarında ChatGPT (OpenAI) kullanılmıştır. Nihai bilimsel doğruluk, özgünlük ve yayın sorumluluğu yazara aittir.