Gaslighting Nedir? Psikolojik Manipülasyonu Anlamak

Gaslighting, bir kişinin kendi algılarından, anılarından ve yaşadığı olaylara ilişkin değerlendirmelerinden kuşku duymasına yol açabilen psikolojik manipülasyon biçimidir. Peki gaslighting nasıl ortaya çıkar? Sıradan bir anlaşmazlıktan farkı nedir? Psikolojik manipülasyon nasıl fark edilir ve bu tür davranışlarla karşılaşıldığında ne yapılabilir?

Hazırlayan: Psikolojik Danışman Ahmet Usta

Bir yakınınızla önemli bir konuda konuştuğunuzu düşünün.

Karşınızdaki kişi size belirli bir söz veriyor. Birkaç gün sonra bu sözü hatırlattığınızda ise böyle bir konuşmanın hiç gerçekleşmediğini söylüyor.

Başlangıçta yanlış hatırlamış olabileceğinizi düşünüyorsunuz.

Ancak benzer durumlar tekrar ediyor.

Karşınızdaki kişi yalnızca önceki konuşmaları inkâr etmekle kalmıyor, hafızanızın ve değerlendirmelerinizin güvenilir olmadığını da ileri sürüyor:

“Sen zaten hiçbir şeyi doğru hatırlamıyorsun.”

“Böyle bir konuşma hiç olmadı.”

“Her şeyi kafanda kuruyorsun.”

Zaman içerisinde kendi hatırladıklarınızdan kuşku duymaya başlayabilirsiniz.

Daha önce emin olduğunuz olayları yeniden değerlendirme gereksinimi hissedebilirsiniz.

Hatta bir anlaşmazlık yaşandığında, kendi görüşünüzü açıklamadan önce karşı tarafın ne düşündüğünü öğrenmeye çalışabilirsiniz.

Ancak burada önemli bir soru bulunmaktadır:

Bir kişinin söylediklerinizi inkâr etmesi veya sizinle aynı fikirde olmaması, psikolojik manipülasyona uğradığınızı gösterir mi?

Tek başına hayır.

İnsanlar olayları farklı hatırlayabilir, yanlış anlayabilir veya aynı durumu farklı biçimlerde değerlendirebilir.

Gaslighting kavramını doğru anlamak için tek bir sözün ötesine geçmek; davranışın bağlamını, tekrarlanma biçimini, ilişkideki güç koşullarını ve kişinin kendi değerlendirmelerine duyduğu güven üzerindeki etkisini birlikte ele almak gerekir.

Gaslighting Nedir?

Gaslighting, bir kişinin kendi algılarına, anılarına, deneyimlerine veya olayları değerlendirme becerisine duyduğu güveni sarsan psikolojik manipülasyonla ilişkili bir kavramdır.

Türkçede genellikle psikolojik manipülasyon veya gerçeklik algısını sarsma ifadeleriyle açıklanmaktadır.

Ancak gaslighting, psikolojik manipülasyonun bütün biçimleriyle eş anlamlı değildir.

Amerikan Psikoloji Birliği (APA, 2023), gaslighting kavramını kişinin kendi algılarından, deneyimlerinden veya olayları anlama biçiminden kuşku duymasına yol açan manipülasyon olarak tanımlamaktadır.

Gaslighting örüntüsünde kişi yalnızca belirli bir olayın nasıl gerçekleştiğinden kuşku duymayabilir.

Zamanla kendi hafızasının, düşüncelerinin ve değerlendirmelerinin güvenilir olmadığına inanmaya da başlayabilir.

Örneğin kişi yaşadığı bir olayı hatırladığı hâlde, karşı tarafın sürekli inkâr etmesi ve hafızasını sorgulaması nedeniyle kendi değerlendirmesine güvenmekte zorlanabilir.

Ancak kavramın bilimsel sınırları bütünüyle kesinleşmiş değildir.

Klein, Wood, Forget ve Bartz (2026), gaslighting kavramının psikoloji ve psikiyatri literatüründeki tarihsel gelişimini inceledikleri derlemede, tanımların zaman içerisinde değiştiğini ve araştırmacıların kavramın bazı temel özelliklerini farklı biçimlerde ele aldığını göstermektedir.

Bu nedenle gaslighting kavramı, günlük yaşamda yaşanan her anlaşmazlığı açıklayan genel bir etiket olarak kullanılmamalıdır.

Gaslighting Kavramının Kökeni Nedir?

Gaslighting sözcüğünün kökeni, Patrick Hamilton'ın 1938 yılında yazdığı Gas Light adlı tiyatro oyununa dayanmaktadır.

Eser daha sonra sinemaya uyarlanmıştır. Özellikle 1944 yapımı Gaslight filmi, kavramın tanınmasında önemli bir yere sahiptir.

Hikâyede bir erkek, eşinin yaşadığı olaylara ilişkin algılarından kuşku duymasına neden olacak davranışlarda bulunur.

Evdeki gaz lambalarının ışığında değişiklikler yapmasına rağmen bunları inkâr eder.

Kadın, gözlemlediği olayların gerçekten yaşanıp yaşanmadığını sorgulamaya başlar.

Bu anlatı, bir kişinin kendi gerçeklik değerlendirmesine duyduğu güvenin manipülasyon yoluyla nasıl sarsılabileceğini göstermektedir.

Zaman içerisinde gaslighting sözcüğü, benzer manipülasyon örüntülerini tanımlamak amacıyla psikoloji ve sosyal bilimler literatüründe de kullanılmaya başlanmıştır.

Gaslighting Nasıl Ortaya Çıkar?

Gaslighting çoğunlukla tek bir ifadeden ziyade, zaman içinde gelişen bir etkileşim örüntüsü olarak incelenmektedir.

Örneğin kişi yaşadığı bir olayı anlatır.

Karşı taraf olayı inkâr eder veya farklı biçimde açıklar.

Ardından kişinin yalnızca belirli bir konuda yanıldığını söylemekle kalmaz; genel olarak hatırlama, düşünme veya değerlendirme becerisini de sorgular.

Benzer davranışlar tekrarlandığında kişi kendi algılarına daha az güvenmeye başlayabilir.

Olayları değerlendirmek için karşı tarafın açıklamalarına giderek daha fazla ihtiyaç duyabilir.

Ancak bu süreç bütün ilişkilerde aynı biçimde gelişmez.

Kincaid ve Stalion (2026), 1969–2025 yılları arasında yayımlanmış 266 çalışmayı değerlendirdikleri disiplinler arası derlemede, gaslighting kavramının farklı alanlarda değişen biçimlerde tanımlandığını ve özellikle zaman içinde gelişen etkileşim süreçlerinin incelenmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Araştırmacılar, kavramın ölçülmesi ve tanımlanması açısından önemli yöntemsel farklılıklar bulunduğunu da belirtmektedir.

Gaslighting Her Zaman Kasıtlı mıdır?

Gaslighting davranışında kasıtlılığın nasıl değerlendirilmesi gerektiği bilimsel tartışma konularından biridir.

Bazı araştırmacılar bilinçli aldatma ve manipülasyon niyetini önemli görürken bazıları davranışın örüntüsünü ve kişinin kendi gerçeklik değerlendirmesine yönelik etkilerini ön plana çıkarmaktadır.

Bu nedenle bir kişinin gerçek niyetini yalnızca birkaç davranışından kesin olarak belirlemek doğru değildir.

Bununla birlikte kişinin yaşadığı zararlı davranışları değerlendirebilmesi için karşı tarafın bütün niyetlerini kanıtlaması da gerekli değildir.

Bir kişinin niyeti hakkında kesin hüküm vermek ile yaşanan davranışların etkisini ciddiye almak birbirinden farklıdır.

Gaslighting Davranışlarına Örnekler

Gaslighting farklı davranışlarla ilişkili olabilir.

Olayları inkâr etme, kişinin hafızasını sürekli sorgulama, duygusal tepkilerini geçersizleştirme veya kendi değerlendirmelerine duyduğu güveni azaltma bu örüntünün parçaları arasında bulunabilir.

Aşağıdaki örnekler, The National Domestic Violence Hotline tarafından açıklanan manipülasyon davranışlarından hareketle hazırlanmıştır.

Davranış	Varsayımsal ifade
Olayı inkâr etme	“Böyle bir şey hiç yaşanmadı.”
Hafızayı sorgulama	“Sen hiçbir şeyi doğru hatırlamıyorsun.”
Algıyı geçersizleştirme	“Bunların hepsi senin kafanda.”
Duyguyu küçümseme	“Her şeyi abartıyorsun.”
Konuyu değiştirme	“Bu düşünceleri sana başkaları söylüyor.”
Güvenilirliği zayıflatma	“Senin ne kadar dengesiz olduğunu herkes biliyor.”

Bu ifadelerden herhangi birinin tek başına kullanılması, kesin olarak gaslighting bulunduğunu göstermez.

Örneğin kişi gerçekten hatırlamadığı bir olayı inkâr ediyor olabilir.

Bir duygusal tepkiyi yanlış anlayabilir.

Bir konuşmanın ayrıntılarını karşı taraftan farklı hatırlayabilir.

Önemli olan davranışın hangi bağlamda gerçekleştiği, tekrar edip etmediği, ilişkideki güç koşulları ve kişinin kendi değerlendirmelerine duyduğu güveni nasıl etkilediğidir.

Gaslighting ile Sıradan Anlaşmazlık Arasındaki Fark Nedir?

İki kişinin aynı olayı farklı hatırlaması olağandır.

Örneğin arkadaşlar, eşler veya aile üyeleri önceki bir konuşmanın ayrıntılarına ilişkin farklı değerlendirmeler yapabilir.

Bu durum tek başına psikolojik manipülasyon anlamına gelmez.

Olağan bir anlaşmazlıkta taraflar kendi görüşlerini açıklayabilir ve mevcut bilgileri birlikte değerlendirebilir.

Gaslighting açısından dikkat gerektiren durumlarda ise kişinin yalnızca belirli bir görüşü değil, genel olarak algılama ve değerlendirme becerisi tekrar tekrar hedef alınabilir.

İki Farklı Yaklaşım

Olağan anlaşmazlık örneği:

“Ben o konuşmayı farklı hatırlıyorum. Ne söylediğimizi yeniden değerlendirebiliriz.”

Manipülasyon açısından dikkat gerektiren örnek:

“Sen zaten hiçbir zaman doğru hatırlamıyorsun. Söylediklerine güvenilmez.”

İkinci ifade, belirli bir olay hakkındaki görüş ayrılığının ötesine geçerek kişinin genel güvenilirliğini hedef almaktadır.

Ancak bu ayrımın da tek başına kesin bir değerlendirme sağlamadığı unutulmamalıdır.

Darke, Paterson ve van Golde (2025), 595 üniversite öğrencisiyle yürüttükleri araştırmada insanların gaslighting davranışlarını tanımlarken tekrar, niyet ve ortaya çıkan sonuçları farklı biçimlerde değerlendirdiğini göstermiştir.

Araştırma, kavramın yaygın biçimde bilinmesine rağmen sınırlarının herkes tarafından aynı şekilde anlaşılmadığını ortaya koymaktadır.

Bu çalışmada katılımcılara varsayımsal olaylar sunulmuştur. Dolayısıyla bulgular, toplumdaki gaslighting yaygınlığını gösteren veriler olarak yorumlanamaz.

Gaslighting ile Yalan Söylemek Aynı Şey midir?

Hayır.

Yalan söylemek, kişinin doğru olmadığını bildiği bir bilgiyi başka birine aktarmasıyla ilişkilidir.

Gaslighting ise kişinin kendi algılarına, hafızasına ve değerlendirme becerisine duyduğu güveni sarsan daha kapsamlı bir manipülasyon örüntüsünü açıklamaktadır.

Örneğin kişi yaptığı bir hatayı gizlemek amacıyla yalan söyleyebilir.

Bu davranış güveni zedeleyebilir.

Ancak her yalan, karşı tarafın kendi gerçeklik değerlendirmesini sorgulamasını sağlamaya yönelik değildir.

Benzer biçimde her eleştiri, suçlama veya sorumluluktan kaçınma davranışı gaslighting olarak sınıflandırılamaz.

Gaslighting açısından ayırt edici özellik, kişinin yalnızca belirli bir bilgiye değil, kendi değerlendirme becerisine duyduğu güvenin hedef alınmasıdır.

Gaslighting ile DARVO Aynı Şey midir?

Gaslighting ile sıklıkla birlikte anılan kavramlardan biri DARVO'dur.

DARVO, İngilizce Deny, Attack, Reverse Victim and Offender sözcüklerinin baş harflerinden oluşmaktadır.

Türkçede genel olarak inkâr etme, saldırıya geçme ve mağdur–fail rollerini tersine çevirme şeklinde açıklanabilir.

Örneğin bir kişi yaptığı davranışla ilgili eleştiriyle karşılaştığında önce olayı inkâr edebilir.

Ardından karşı tarafın güvenilirliğini sorgulayabilir.

Sonrasında ise kendisinin haksızlığa uğradığını ileri sürebilir.

Harsey ve Freyd (2020), deneysel araştırmalarında DARVO davranışlarının mağdur ve fail hakkındaki güvenilirlik ve sorumluluk değerlendirmelerini nasıl etkileyebildiğini incelemiştir.

Bununla birlikte DARVO ve gaslighting aynı kavram değildir.

DARVO daha çok kişinin sorumlulukla karşılaştığında verebildiği belirli bir tepki örüntüsüne odaklanmaktadır.

Gaslighting ise kişinin kendi gerçeklik değerlendirmesine duyduğu güvenin sarsılmasıyla ilişkilidir.

Bazı durumlarda bu iki davranış örüntüsü birlikte görülebilir.

Ancak her suçlamayı tersine çevirme davranışı gaslighting değildir.

Gaslighting Yalnızca Romantik İlişkilerde mi Görülür?

Gaslighting en sık romantik ilişkiler bağlamında tartışılsa da aile, iş yaşamı ve bazı kurumsal ilişkilerde de incelenmektedir.

Sweet (2019), gaslighting kavramını yalnızca kişiler arasındaki manipülasyonla açıklamanın yeterli olmadığını; sosyal eşitsizliklerin ve güç ilişkilerinin de dikkate alınması gerektiğini ileri sürmüştür.

Adair'in (2026) toplumsal cinsiyete dayalı şiddet bağlamında yürüttüğü sistematik derleme de gaslighting davranışlarının güç ve kontrol ilişkileriyle bağlantılarını ele almaktadır.

Bu araştırmalar, gaslighting kavramının yalnızca bir kişinin kişilik özellikleriyle açıklanmaması gerektiğini göstermektedir.

Romantik İlişkilerde Gaslighting

Bir kişi, partnerinin önceki davranışlarını tekrar tekrar inkâr etmesi ve kendi hafızasını güvenilmez göstermesi nedeniyle yaşadığı olaylardan kuşku duymaya başlayabilir.

Ancak romantik ilişkilerdeki her tartışma veya iletişim sorunu bu kavramla açıklanmamalıdır.

İlişkinin genel işleyişi ve davranışların örüntüsü önemlidir.

Aile İlişkilerinde Gaslighting

Aile içerisinde bir kişinin yaşadığı olaylar sürekli inkâr edilebilir veya değerlendirmeleri sistematik biçimde geçersizleştirilebilir.

Ancak kuşaklar arasındaki düşünce farklılıkları, ebeveynle anlaşmazlık veya aile üyelerinin aynı olayı farklı hatırlaması tek başına gaslighting değildir.

İş Yaşamında Gaslighting

Bir çalışan, kendisine verilen görevlerin veya yapılan anlaşmaların tekrar tekrar inkâr edildiğini ifade edebilir.

Bu süreçte yalnızca belirli olaylardan değil, kendi mesleki yeterliliğinden ve değerlendirmelerinden de kuşku duymaya başlayabilir.

Kincaid ve Stalion (2026), özellikle örgütsel ilişkilerde gaslighting davranışlarının güç, kontrol ve süreklilik açısından incelenmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Ancak her yönetici eleştirisi, performans değerlendirmesi veya iş yeri anlaşmazlığı gaslighting anlamına gelmez.

Gaslighting Kişinin Psikolojisini Nasıl Etkileyebilir?

Psikolojik manipülasyon deneyimleri, kişinin kendisine ve başkalarına duyduğu güvenle ilişkili güçlükler oluşturabilir.

Bazı kişiler yaşadıkları olayları sürekli sorguladıklarını, karar vermekte zorlandıklarını veya kendi değerlendirmelerinden emin olamadıklarını ifade edebilir.

Klein, Li ve Wood (2023), romantik ilişkilerinde gaslighting yaşadığını bildiren 65 yetişkinin deneyimlerini nitel araştırma yöntemiyle incelemiştir.

Çalışmada bazı katılımcılar benlik algılarında zayıflama, başkalarına güvenmekte zorlanma ve duygusal sıkıntı gibi yaşantılar bildirmiştir.

Bazı katılımcılar ise ilişkiden uzaklaşmayı, destekleyici sosyal ilişkileri ve anlamlı etkinliklere katılmayı toparlanma süreçleri açısından önemli görmüştür.

Ancak bu araştırmanın sonuçları değerlendirilirken bazı sınırlılıklar dikkate alınmalıdır.

Katılımcılar kendi yaşantılarını gaslighting olarak tanımlayan kişiler arasından seçilmiştir.

Araştırma nitel yöntemle gerçekleştirilmiştir.

Örneklem, genel toplumdaki yaygınlığı belirlemek amacıyla oluşturulmamıştır.

Bu nedenle sonuçlar bütün bireylere genellenemez.

Gaslighting Depresyon veya Kaygı Bozukluğuna Neden Olur mu?

Psikolojik istismar yaşantıları ile çeşitli ruh sağlığı güçlükleri arasında ilişkiler bulunabilmektedir.

Gaslighting araştırmalarında da öz güven kaybı, yoğun kuşku, kaygı ve duygusal sıkıntı gibi deneyimler bildirilmektedir.

Ancak mevcut bulgular, gaslighting yaşadığını belirten herkesin depresyon veya kaygı bozukluğu geliştireceği anlamına gelmez.

Benzer biçimde kişinin kaygılı, kararsız veya öz güveninin düşük olması, tek başına gaslighting yaşadığının kanıtı değildir.

Ruh sağlığı belirtileri ortaya çıktığında kişinin gelişimsel özellikleri, yaşam koşulları ve farklı olası nedenler birlikte değerlendirilmelidir.

Gaslighting Yapan Herkes Narsist midir?

Hayır.

Gaslighting davranışlarını doğrudan narsisistik kişilik bozukluğuyla eşitlemek doğru değildir.

Bir kişinin manipülatif davranışlar göstermesi, belirli bir kişilik bozukluğu tanısına sahip olduğunu göstermez.

Benzer biçimde narsisistik kişilik bozukluğu tanısı bulunan bütün bireylerin gaslighting davranışları gösterdiği ileri sürülemez.

Kişilik bozuklukları kapsamlı klinik değerlendirme gerektiren durumlardır.

Bu nedenle “Gaslighting yapıyorsa narsisttir.” şeklindeki genellemeler bilimsel açıdan uygun değildir.

Bir ilişkide zarar verici davranışların bulunup bulunmadığını değerlendirmek için karşı tarafa psikiyatrik tanı koymak gerekli değildir.

Gaslighting Yaşadığınızı Nasıl Değerlendirebilirsiniz?

Bir ilişkide sürekli olarak kendi algılarınızdan, anılarınızdan veya değerlendirmelerinizden kuşku duymaya başladığınızı fark ediyorsanız yaşadığınız etkileşimleri daha yakından incelemek yararlı olabilir.

Bunun için aşağıdaki sorular üzerinde düşünebilirsiniz:

1. Yaşadığım olaylar tekrar tekrar inkâr ediliyor mu?

2. Görüş ayrılıklarında yalnızca olaylar mı tartışılıyor, yoksa hafızam ve değerlendirme becerim de sürekli sorgulanıyor mu?

3. Benzer davranışlar zaman içerisinde tekrar ediyor mu?

4. Bir anlaşmazlık yaşandığında kendi düşüncelerime güvenmekte giderek daha fazla zorlanıyor muyum?

5. Karşımdaki kişinin açıklamalarını sorgulamadan kabul etmem için baskı hissediyor muyum?

6. Yaşadığım olayları güvenilir başka kişilerle konuşmaktan kaçınıyor muyum?

7. İlişkide korkutma, tehdit, izolasyon veya başka kontrol davranışları bulunuyor mu?

8. Yaşadığım güçlükler günlük yaşamımı ve sosyal ilişkilerimi nasıl etkiliyor?

Bu sorular bir gaslighting testi değildir.

Belirli sayıda soruya “evet” yanıtı vermek, kesin olarak psikolojik manipülasyona uğradığınız anlamına gelmez.

Amaç, yaşanan davranışları ve ilişki koşullarını daha dikkatli değerlendirmektir.

Özellikle tehdit, korkutma, zorlayıcı kontrol veya başka şiddet davranışları bulunuyorsa güvenlik boyutu öncelikli olarak ele alınmalıdır.

Psikolojik Manipülasyon Karşısında Ne Yapılabilir?

Gaslighting olasılığı düşündüren bir ilişkide herkes için geçerli tek bir çözüm bulunmamaktadır.

Uygun yaklaşım ilişkinin niteliğine, kişinin güvenliğine, ekonomik ve sosyal koşullarına ve mevcut destek kaynaklarına göre değişebilir.

Bu nedenle aşağıdaki öneriler kişisel farkındalık ve güvenli destek arama amacı taşımaktadır.

1. Olay ile Yorumu Birbirinden Ayırın

Yaşadığınız bir olayda öncelikle doğrudan gözlemlediğiniz bilgileri belirlemeye çalışabilirsiniz.

Örneğin:

“Dün yaptığımız konuşmada bu konuda anlaşmaya vardığımızı hatırlıyorum.”

Ardından karşı tarafın açıklamasını değerlendirebilirsiniz:

“Karşımdaki kişi böyle bir anlaşma yapılmadığını söylüyor.”

Bu iki bilgi arasındaki farklılık, tek başına hangi kişinin doğru söylediğini belirlemez.

Ancak somut olayları ve farklı açıklamaları birbirinden ayırmak, yaşanan durumu değerlendirmeyi kolaylaştırabilir.

2. Davranışların Tekrarını Değerlendirin

Tek bir anlaşmazlık üzerinden kesin sonuçlara ulaşmak yerine benzer davranışların zaman içerisindeki seyrini incelemek yararlı olabilir.

Örneğin olayların inkâr edilmesi, hafızanızın sürekli sorgulanması ve görüşlerinizi açıklamanızın engellenmesi tekrar eden bir örüntü oluşturuyor mu?

Bu değerlendirmede yalnızca karşı tarafın sözlerini değil, davranışların üzerinizdeki etkisini ve ilişkinin genel koşullarını da dikkate alabilirsiniz.

3. Güvenilir Destek Kaynaklarından Yararlanın

Yaşadığınız güçlükleri güvenilir bir yakınınızla veya uygun bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek, olaylara farklı açılardan bakmanıza yardımcı olabilir.

Ancak destek almak, bir başkasının sizin yerinize karar vermesi anlamına gelmemelidir.

Amaç, kişinin kendi değerlendirme ve karar verme kapasitesini desteklemektir.

4. Güvenli Olduğunda Olayları Kaydedin

Önemli olayları tarihleriyle birlikte not etmek, tekrar eden davranışları değerlendirmeyi kolaylaştırabilir.

Ancak kayıtların güvenli biçimde saklanması önemlidir.

Telefonunuzun, bilgisayarınızın veya çevrim içi hesaplarınızın kontrol edildiğinden kuşkulanıyorsanız kayıt oluşturmak veya saklamak güvenlik riski doğurabilir.

Ayrıca izinsiz ses ve görüntü kaydı gibi işlemler hukuki sonuçlar doğurabilir.

Bu nedenle kayıt oluşturma kararında kişisel güvenlik ve ilgili hukuki koşullar dikkate alınmalıdır.

5. Kişisel Sınırlarınızı Değerlendirin

İlişkilerde kişisel sınırların açık biçimde ifade edilmesi yararlı olabilir.

Örneğin güvenli bir durumda şöyle diyebilirsiniz:

“Bu konuyu konuşabiliriz. Ancak hafızamın veya kişiliğimin sürekli değersizleştirilmesini kabul etmiyorum.”

Bununla birlikte her ilişkide doğrudan yüzleşmek güvenli değildir.

Tehdit, korkutma veya şiddet riski bulunan durumlarda kişinin karşı tarafla tek başına yüzleşmesi beklenmemelidir.

Bu tür koşullarda öncelik güvenliğin değerlendirilmesi ve uygun destek kaynaklarına ulaşılmasıdır.

Gaslighting Yaşayan Kişi İlişkiyi Bitirmeli midir?

Bir ilişkide gaslighting olasılığı düşündüren davranışların bulunması, herkes için aynı kararın verilmesini gerektirmez.

İlişkinin güvenliği, davranışların sürekliliği, karşı tarafın sorumluluk alma biçimi ve kişinin yaşam koşulları birlikte değerlendirilmelidir.

Ancak fiziksel şiddet, tehdit, zorlayıcı kontrol veya ciddi güvenlik riski bulunan durumlarda yalnızca iletişim önerileri yeterli değildir.

Bu koşullarda güvenlik planlaması ve profesyonel destek önceliklidir.

Klein ve arkadaşlarının (2023) nitel araştırmasında bazı katılımcılar, manipülasyon yaşadıklarını düşündükleri ilişkiden uzaklaşmanın ve destekleyici sosyal ilişkiler kurmanın toparlanmalarında önemli olduğunu bildirmiştir.

Ancak bu bulgu herkesin aynı kararı vermesi veya aynı yöntemi izlemesi gerektiğini göstermez.

Kişinin güvenliğini ve karar verme kapasitesini desteklemek, belirli bir ilişki kararını zorla kabul ettirmekten farklıdır.

Ergenlikte ve Gençlikte Gaslighting Nasıl Ele Alınmalı?

Gaslighting kavramı sosyal medya ve gençlerin ilişki konuşmalarında yaygın biçimde kullanılmaktadır.

Ancak gençlerin yaşadığı her arkadaşlık anlaşmazlığı veya romantik ilişki çatışması bu kavramla açıklanmamalıdır.

Örneğin iki öğrencinin aynı olayı farklı hatırlaması olağan olabilir.

Buna karşılık bir öğrencinin sürekli değersizleştirilmesi, algılarının geçersizleştirilmesi, korkutulması veya sosyal çevresinden uzaklaştırılmaya çalışılması daha ciddi bir ilişki sorununun işareti olabilir.

Okul ortamında öncelik öğrencileri “manipülatör” ve “mağdur” olarak etiketlemek değildir.

Öğrencinin yaşadığı davranışları somut biçimde anlamak, psikososyal işlevselliğini değerlendirmek ve gerektiğinde uygun desteğe ulaşmasını sağlamaktır.

Okul psikolojik danışmanlığı bu süreçte öğrencinin yaşadığı güçlüğün anlaşılmasına, güvenli iletişim kurulmasına ve uygun yönlendirmelerin gerçekleştirilmesine katkı sağlayabilir.

Ancak şiddet veya güvenlik riski bulunan durumlarda ilgili koruyucu ve kurumsal süreçler geciktirilmemelidir.

Ne Zaman Profesyonel Yardım Alınmalı?

Bir ilişkide tekrar eden psikolojik manipülasyon davranışları kişinin güven duygusunu, sosyal ilişkilerini, günlük yaşamını veya ruh sağlığını belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel destek yararlı olabilir.

Özellikle yoğun kaygı, sürekli kendini suçlama, belirgin öz güven kaybı, sosyal çevreden uzaklaşma veya günlük sorumlulukları yerine getirmekte zorlanma gibi durumlar değerlendirme gereksinimini düşündürebilir.

Ancak psikolojik destek almak için bütün belirtilerin ağırlaşmasını beklemek gerekli değildir.

Türkiye'de Başvurulabilecek Destek Hizmetleri

T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, şiddete maruz kalma veya risk altında bulunma durumlarında başvurulabilecek resmî hizmetleri açıklamaktadır.

112 Acil Çağrı Merkezi: Yakın veya acil güvenlik riski bulunan durumlarda başvurulabilir.

Alo 183 Sosyal Destek Hattı: Aile, kadın, çocuk ve ilgili sosyal hizmet alanlarında rehberlik ve yönlendirme sunmaktadır.

Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri (ŞÖNİM): İlgili mevzuat kapsamında şiddetle mücadele ve destek hizmetlerine yönelik başvuru merkezleridir.

Kadın Destek Sistemi (KADES): Kadına yönelik şiddet ve acil yardım gereksinimleri için geliştirilmiş resmî mobil uygulamadır.

Başvuru yolları, kişinin içinde bulunduğu koşullara ve ilgili hizmetlerin kapsamına göre değerlendirilmelidir.

Her ilişki anlaşmazlığı hukuken şiddet olarak nitelendirilemeyeceği gibi psikolojik şiddetin yalnızca fiziksel zarar bulunduğunda ciddiye alınması gerektiği de söylenemez.

Gaslighting Hakkında Sık Sorulan Sorular

Gaslighting Türkçede Ne Anlama Gelir?

Gaslighting, bir kişinin kendi algılarından, anılarından veya olayları değerlendirme becerisinden kuşku duymasına yol açan psikolojik manipülasyonla ilişkili bir kavramdır.

Gaslighting Bir Ruhsal Bozukluk mudur?

Hayır. Gaslighting başlı başına psikiyatrik tanı değildir. Bir davranış ve etkileşim örüntüsünü açıklamak amacıyla kullanılan kavramdır.

Her Yalan Söyleyen Kişi Gaslighting Yapar mı?

Hayır. Yalan söylemek ile kişinin kendi gerçeklik değerlendirmesine duyduğu güveni sarsmaya yönelik manipülasyon aynı şey değildir.

Gaslighting Yalnızca Romantik İlişkilerde mi Görülür?

Hayır. Aile ilişkilerinde, iş yaşamında ve bazı kurumsal ilişkilerde de benzer manipülasyon örüntüleri incelenmektedir.

Gaslighting Yapan Herkes Narsist midir?

Hayır. Manipülatif davranışlar tek başına narsisistik kişilik bozukluğu veya başka bir psikiyatrik tanı anlamına gelmez.

Gaslighting Her Zaman Kasıtlı Yapılır mı?

Kasıtlılığın kavramdaki yeri bilimsel olarak tartışılmaktadır. Bu nedenle yalnızca belirli davranışlardan hareketle kişinin niyeti hakkında kesin hüküm verilmemelidir.

Gaslighting ile Psikolojik Şiddet Aynı Şey midir?

Gaslighting, psikolojik şiddet bağlamında ele alınabilen belirli bir manipülasyon örüntüsüdür. Ancak psikolojik şiddetin bütün biçimleri gaslighting değildir.

Gaslighting Yaşadığımı Nasıl Anlayabilirim?

Yaşanan davranışların örüntüsünü, kendi algılarınıza duyduğunuz güven üzerindeki etkisini ve ilişkinin koşullarını değerlendirebilirsiniz. Ancak tek bir davranış veya internet testi kesin sonuç vermez.

Gaslighting Yaşayan Kişi Ne Yapmalıdır?

Yaşanan davranışları değerlendirmek, güvenilir destek kaynaklarına ulaşmak ve gerekiyorsa profesyonel yardım almak yararlı olabilir. Tehdit veya şiddet riski varsa güvenlik önceliklidir.

Sonuç: Psikolojik Manipülasyonu Doğru Anlamak Neden Önemlidir?

Gaslighting, kişinin kendi algılarına, hafızasına ve değerlendirme becerisine duyduğu güvenin sarsılmasıyla ilişkili psikolojik manipülasyon örüntülerini anlamaya yardımcı olan bir kavramdır.

Ancak kavramın doğru kullanılması önemlidir.

Her anlaşmazlık, inkâr, yanlış hatırlama veya duygusal incinme gaslighting değildir.

Benzer biçimde psikolojik manipülasyonu değerlendirmek için karşı tarafa mutlaka psikiyatrik tanı koymak gerekmez.

Önemli olan davranışların nasıl ortaya çıktığı, tekrar edip etmediği, ilişkideki güç koşulları ve kişinin günlük yaşamı üzerindeki etkileridir.

Psikolojik manipülasyon ihtimali bulunan bir ilişkide kişinin kendi deneyimini ciddiye alması önemlidir.

Bununla birlikte yaşanan olayların alternatif açıklamalarını değerlendirmek ve gerektiğinde güvenilir destek kaynaklarından yararlanmak da önem taşır.

Kişinin güvenliği söz konusu olduğunda yalnızca iletişim önerileriyle yetinilmemeli, uygun profesyonel ve kurumsal destek yollarına başvurulmalıdır.

Bu nedenle bir davranışı değerlendirirken yalnızca şu soruyu sormak yeterli değildir:

“Karşımdaki kişi bana gaslighting mi yapıyor?”

Bunun yanında şu sorular da önemlidir:

“Bu davranışlar ne sıklıkla tekrar ediyor?”

“Yaşadığım olayları nasıl değerlendiriyorum?”

“Kendi düşüncelerime ve hafızama duyduğum güven nasıl etkileniyor?”

“Bu ilişkide kendimi güvende hissediyor muyum?”

“İlişkide anlaşmazlıklar nasıl ele alınıyor?”

“Gerektiğinde hangi destek kaynaklarına ulaşabilirim?”

Gaslighting kavramını öğrenmenin amacı insanları kolayca etiketlemek değil; psikolojik manipülasyon örüntülerini daha doğru anlamak, kişisel sınırları değerlendirmek ve güvenli destek yollarını belirlemektir.

---

Kaynakça

Adair, J. (2026). Defining gaslighting in gender-based violence: A mixed-methods systematic review. Trauma, Violence, & Abuse, 27(4), 1409–1424. https://doi.org/10.1177/15248380251344316

American Psychological Association. (2023, November 15). Gaslight. In APA dictionary of psychology. https://dictionary.apa.org/gaslight

Darke, L., Paterson, H., & van Golde, C. (2025). Public perceptions of gaslighting: Understanding definitions, recognition, and responses. Journal of Social and Personal Relationships, 42(11), 3172–3195. https://doi.org/10.1177/02654075251366643

Harsey, S., & Freyd, J. J. (2020). Deny, attack, and reverse victim and offender (DARVO): What is the influence on perceived perpetrator and victim credibility? Journal of Aggression, Maltreatment & Trauma, 29(8), 897–916. https://doi.org/10.1080/10926771.2020.1774695

Kincaid, P. A., & Stalion, S. C. O. (2026). An interdisciplinary review of the gaslighting literature and future research agenda. Journal of Organizational Behavior. Advance online publication. https://doi.org/10.1002/job.70103

Klein, W., Li, S., & Wood, S. (2023). A qualitative analysis of gaslighting in romantic relationships. Personal Relationships, 30(4), 1316–1340. https://doi.org/10.1111/pere.12510

Klein, W., Wood, S., Forget, A.-A., & Bartz, J. A. (2026). A historical review of gaslighting: Tracing changing conceptualizations within psychiatry and psychology. Clinical Psychology Review, 126, Article 102742. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2026.102742

Sweet, P. L. (2019). The sociology of gaslighting. American Sociological Review, 84(5), 851–875. https://doi.org/10.1177/0003122419874843

The National Domestic Violence Hotline. (t.y.). What is gaslighting? https://www.thehotline.org/resources/what-is-gaslighting/

T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü. (t.y.). Şiddete maruz kalındığında. https://aile.gov.tr/ksgm/siddete-maruz-kalindiginda/

---

Yayın: İnsana Bakınca

Yazar: Psikolojik Danışman Ahmet Usta

Editöryal gözden geçirme tarihi: 30 Ekim 2026

İçerik türü: Bilimsel kaynaklara dayalı kapsamlı popüler psikoloji incelemesi.

Yöntem ve kapsam açıklaması: Bu yazı, gaslighting kavramına ilişkin seçilmiş özgün araştırmalar, nitel çalışmalar, kuramsal incelemeler ve sistematik derlemelerden yararlanılarak hazırlanmıştır. Sistematik literatür derlemesi veya özgün deneysel araştırma değildir. Araştırma bulguları örneklem ve yöntem sınırlılıkları dikkate alınarak yorumlanmıştır. Yazıdaki kişi ve olay örnekleri varsayımsaldır. İçerik bireysel psikolojik değerlendirme, psikiyatrik tanı, psikoterapi, hukuki danışmanlık veya acil yardım hizmetinin yerine geçmez.

Yapay zekâ katkısı: Literatür taramasına yardımcı olma, bilimsel kaynakların karşılaştırılması, metnin geliştirilmesi, editöryal düzenleme ve dil denetimi aşamalarında ChatGPT (OpenAI) kullanılmıştır. Nihai bilimsel doğruluk, özgünlük ve yayın sorumluluğu yazara aittir.